ĂN QUÁ NHIỀU ĐẠM SẼ DẪN ĐẾN NHỮNG TÁC HẠI GÌ?

TĂNG GÁNH NẶNG CHO THẬN Ở MỘT SỐ ĐỐI TƯỢNG

Thận có nhiệm vụ lọc máu và đào thải các chất thải sinh ra trong quá trình chuyển hóa protein, trong đó có những sản phẩm chứa nitơ. Khi lượng chất đạm được tiêu thụ tăng lên, lượng chất thải cần xử lý cũng có thể tăng theo.

Ở người khỏe mạnh, thận thường có khả năng thích nghi với mức tiêu thụ protein phù hợp. Tuy nhiên, đối với người mắc bệnh thận mạn hoặc có chức năng thận suy giảm, việc ăn quá nhiều chất đạm có thể làm tăng áp lực lên hệ thống lọc của thận và khiến việc kiểm soát bệnh trở nên khó khăn hơn.

Đặc biệt, người có bệnh thận, tiểu đạm hoặc đang được bác sĩ yêu cầu điều chỉnh lượng protein cần tuân thủ hướng dẫn dinh dưỡng riêng. Không nên tự ý tăng hoặc cắt giảm mạnh chất đạm, bởi nhu cầu còn phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, tình trạng dinh dưỡng và phương pháp điều trị.

TĂNG NGUY CƠ TĂNG CÂN

Chất đạm thường được nhắc đến trong chế độ ăn giảm cân vì có thể giúp tạo cảm giác no và hỗ trợ duy trì khối cơ. Tuy nhiên, protein vẫn cung cấp năng lượng cho cơ thể, khoảng 4 kcal mỗi gram.

Ảnh minh họa

Nếu thường xuyên ăn quá nhiều thực phẩm giàu đạm, đặc biệt là những món đi kèm nhiều dầu mỡ, nước sốt hoặc cách chế biến giàu năng lượng, tổng lượng calo trong ngày có thể vượt quá nhu cầu. Phần năng lượng dư thừa kéo dài có thể góp phần làm tăng cân và tích tụ mỡ.

Chẳng hạn, thịt ba chỉ, sườn nhiều mỡ hoặc các món thịt chiên rán vừa cung cấp protein vừa chứa lượng chất béo đáng kể. Vì vậy, khi lựa chọn thực phẩm giàu đạm, nên chú ý đến cả cách chế biến và thành phần dinh dưỡng tổng thể, thay vì chỉ quan tâm đến hàm lượng protein.

MẤT CÂN ĐỐI GIỮA CÁC NHÓM CHẤT DINH DƯỠNG

Một chế độ ăn tập trung quá nhiều vào thịt, cá, trứng hoặc thực phẩm bổ sung protein có thể khiến một số người giảm tiêu thụ rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn carbohydrate cần thiết.

Khi khẩu phần thiếu đa dạng, cơ thể có thể không được cung cấp đủ chất xơ và một số vitamin, khoáng chất. Tình trạng thiếu chất xơ còn có thể góp phần gây táo bón, đặc biệt khi lượng nước uống không phù hợp hoặc chế độ ăn ít rau xanh.

Ngoài ra, việc ăn quá nhiều một nhóm thực phẩm cũng khiến chúng ta bỏ lỡ lợi ích dinh dưỡng từ những nguồn thực phẩm khác. Một bữa ăn hợp lý nên kết hợp chất đạm, tinh bột, chất béo có lợi, rau củ và trái cây với lượng phù hợp.

CÓ THỂ GÂY RỐI LOẠN TIÊU HÓA

Một số người có thể gặp tình trạng đầy bụng, khó tiêu hoặc táo bón khi chuyển sang chế độ ăn giàu protein nhưng lại ít chất xơ. Những triệu chứng này không nhất thiết do bản thân chất đạm gây ra mà có thể liên quan đến loại thực phẩm được lựa chọn, khẩu phần ăn và cách kết hợp các nhóm chất.

Ví dụ, nếu khẩu phần chủ yếu gồm thịt và trứng nhưng thiếu rau xanh, đậu và ngũ cốc nguyên hạt, lượng chất xơ cung cấp cho cơ thể có thể không đáp ứng nhu cầu. Bên cạnh đó, các món thịt nhiều mỡ hoặc chiên rán cũng có thể khiến một số người cảm thấy chậm tiêu, khó chịu sau bữa ăn.

Để hỗ trợ hệ tiêu hóa, nên ăn đa dạng thực phẩm, bổ sung rau củ và thực phẩm giàu chất xơ, đồng thời uống đủ nước theo nhu cầu và tình trạng sức khỏe của bản thân.

TĂNG NGUY CƠ MẮC BỆNH KHI LỰA CHỌN NGUỒN ĐẠM KHÔNG PHÙ HỢP

Tác động của chất đạm đối với sức khỏe không chỉ phụ thuộc vào lượng ăn vào mà còn phụ thuộc vào nguồn thực phẩm cung cấp protein.

Nếu thường xuyên tiêu thụ nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói và thịt nguội, chế độ ăn có thể đi kèm với lượng chất béo bão hòa, muối hoặc các thành phần không có lợi nếu sử dụng quá mức. Việc tiêu thụ nhiều thịt chế biến sẵn có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng; do đó, nên hạn chế những thực phẩm này trong khẩu phần hằng ngày.

Ngược lại, cá, các loại đậu, trứng và thịt gia cầm nạc có thể là những lựa chọn phù hợp để đa dạng hóa nguồn protein. Cá còn cung cấp nhiều dưỡng chất khác, trong đó một số loại cá béo chứa axit béo omega-3 có lợi cho sức khỏe tim mạch.

Vì vậy, thay vì chỉ cố gắng tăng lượng chất đạm, chúng ta nên chú trọng lựa chọn nguồn đạm đa dạng, phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng và tình trạng sức khỏe.

LÀM CƠ THỂ MẤT NƯỚC

Khi cơ thể chuyển hóa protein, một phần sản phẩm thải được đào thải qua nước tiểu. Chế độ ăn rất giàu protein có thể làm tăng lượng urê cần bài tiết, khiến nhu cầu nước của cơ thể thay đổi.

Nếu lượng nước cung cấp không đáp ứng nhu cầu, đặc biệt khi vận động nhiều, đổ mồ hôi hoặc sống trong môi trường nóng, nguy cơ mất nước có thể tăng lên. Tuy nhiên, không phải ai ăn nhiều chất đạm cũng sẽ bị mất nước; tình trạng này còn phụ thuộc vào lượng nước uống, hoạt động thể chất, thời tiết và chức năng thận.

Ảnh minh họa

Người khỏe mạnh nên duy trì thói quen uống nước phù hợp với nhu cầu hằng ngày. Riêng người mắc bệnh thận, suy tim hoặc đang được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch cần tuân thủ lượng nước được hướng dẫn, không nên tự ý uống thật nhiều nước để “thải đạm”.

KHÔNG MANG LẠI LỢI ÍCH NẾU VƯỢT QUÁ MỨC CƠ THỂ YÊU CẦU

Protein rất cần thiết cho người tập luyện thể thao, người lao động thể lực và người đang trong giai đoạn phục hồi. Tuy nhiên, ăn nhiều chất đạm hơn mức cơ thể cần không đồng nghĩa với việc cơ bắp sẽ phát triển nhanh hơn hoặc sức khỏe được cải thiện rõ rệt.

Sự phát triển và duy trì cơ bắp còn phụ thuộc vào việc tập luyện phù hợp, tổng năng lượng, giấc ngủ, thời gian phục hồi và sự cân bằng của toàn bộ chế độ dinh dưỡng. Nếu lượng protein đã đáp ứng nhu cầu, việc tiếp tục tăng khẩu phần có thể không mang lại lợi ích tương xứng.

Đối với người tập gym, thay vì sử dụng quá nhiều thịt hoặc thực phẩm bổ sung protein, nên xây dựng chế độ ăn phù hợp với cân nặng, cường độ tập luyện và mục tiêu cá nhân. Người có bệnh lý nền hoặc dự định sử dụng sản phẩm bổ sung protein thường xuyên nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng hoặc nhân viên y tế.

LÀM THẾ NÀO ĐỂ BỔ SUNG ĐẠM ĐÚNG CÁCH?

Để tận dụng lợi ích của protein mà hạn chế những rủi ro do chế độ ăn mất cân đối, bạn có thể áp dụng một số nguyên tắc sau:

Đa dạng nguồn thực phẩm giàu đạm: Kết hợp cá, tôm, thịt gia cầm nạc, trứng, đậu và các loại hạt thay vì chỉ tập trung vào thịt đỏ hoặc một nhóm thực phẩm duy nhất.

Kiểm soát khẩu phần ăn: Lượng protein cần thiết khác nhau tùy theo độ tuổi, cân nặng, mức độ vận động, tình trạng sức khỏe và mục tiêu dinh dưỡng. Không nên áp dụng một mức ăn chung cho tất cả mọi người.

Ăn đủ rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ: Rau củ, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt giúp khẩu phần cân bằng hơn, đồng thời hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa.

Ưu tiên phương pháp chế biến lành mạnh: Nên luân phiên các món hấp, luộc, kho vừa vị, nướng hoặc áp chảo ít dầu. Hạn chế thịt chế biến sẵn và những món chứa nhiều muối, chất béo.

Thận trọng khi dùng bột protein và thực phẩm bổ sung: Các sản phẩm này không phải lúc nào cũng cần thiết nếu chế độ ăn đã cung cấp đủ chất đạm. Trước khi sử dụng thường xuyên, nên xem xét nhu cầu thực tế và tình trạng sức khỏe.

Tham khảo ý kiến chuyên môn khi có bệnh lý nền: Người mắc bệnh thận hoặc có các vấn đề chuyển hóa cần được hướng dẫn về lượng protein phù hợp, tránh tự ý áp dụng chế độ ăn giàu đạm hoặc chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt.

LƯỢNG ĐẠM CƠ THỂ CẦN HẰNG NGÀY LÀ BAO NHIÊU?

Nhu cầu protein phụ thuộc vào độ tuổi, thể trạng, mức độ hoạt động thể chất và tình trạng sức khỏe. Theo mức tham khảo thường dùng cho người trưởng thành khỏe mạnh, nhu cầu cơ bản vào khoảng 0,8 gram protein trên mỗi kilogram cân nặng mỗi ngày. Đây là mức tham khảo, không phải mục tiêu cố định cho tất cả mọi người.

Ảnh minh họa

Ví dụ, một người trưởng thành nặng 60 kg có thể cần khoảng 48 gram protein mỗi ngày theo mức tham khảo này. Nhu cầu thực tế có thể cao hơn ở một số người tập luyện thể thao, người lớn tuổi hoặc người đang trong giai đoạn phục hồi; ngược lại, người mắc một số bệnh lý cần được tư vấn riêng.

Cũng cần lưu ý rằng lượng protein trên được tính từ toàn bộ khẩu phần, bao gồm thịt, cá, tôm, trứng, sữa, đậu và các thực phẩm khác, chứ không chỉ từ một món ăn. Nếu có nhu cầu đặc biệt về dinh dưỡng, bạn nên trao đổi với chuyên gia để xác định lượng phù hợp.

KẾT LUẬN

Chất đạm giữ vai trò thiết yếu đối với cơ thể, nhưng việc tiêu thụ quá nhiều không đồng nghĩa với sức khỏe tốt hơn. Một chế độ ăn quá giàu protein có thể khiến khẩu phần mất cân đối, làm tăng tổng năng lượng nạp vào và gây thêm khó khăn cho người có chức năng thận suy giảm. Bên cạnh đó, lựa chọn nguồn đạm không phù hợp trong thời gian dài cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe.

Để duy trì thể trạng tốt, hãy bổ sung chất đạm vừa đủ, đa dạng hóa nguồn thực phẩm, tăng cường rau xanh và kết hợp chế độ ăn cân bằng với vận động thường xuyên. Đặc biệt, người có bệnh lý nền nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi thay đổi đáng kể lượng protein trong khẩu phần.

Quốc Hương hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về tác hại của việc ăn quá nhiều chất đạm và biết cách lựa chọn thực phẩm phù hợp để chăm sóc sức khỏe cho bản thân và gia đình.